حدیث
سوگند به خدا امام شما سالیان درازی غایب می شود و چشم های مومنین در فراق او اشکباران است

سه شنبه ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ Tuesday, 7 February , 2023 ساعت تعداد کل نوشته ها : 1861 تعداد نوشته های امروز : 0 تعداد دیدگاهها : 178×
پ
پ

شرح حال مؤلف کتاب‏:

از : دانشمند محقق سید محمد على روضاتى‏
بسْم الله الرحْمن الرحیم‏
الْحمْدلله رب الْعالمین ، و صلى الله على‏ سیدنا و نبینا محمد و عتْرته الطیبین الطاهرین الى‏ یوْم الدین .
این رساله « آثار التقوى » ، در احوال و آثار عالم فاضل محقق مدقق ، فانى در ولاء خاندان رسول صلى الله علیه وآله وسلم ، و مخلص پناهنده به آستان ولى عصر و امام زمان و مهدى آل محمد عجل الله تعالى فرجه الشریف ، یعنى : سید پاکیزه پرهیزکار ، حاج میرزا محمد تقى موسوى اصفهانى شهیر به احمد آبادى – که خداوند تربت پاکیزه‏اش را قداست بخشد و او را با امامان معصوم صلوات‏الله علیهم اجمعین محشور گرداند – مى‏باشد .
بدین خاطر این را مى‏نگارم که با کتاب ( مکْیال الْمکارم فى فواید الدعاء للْقایم علیه السلام ) بوده باشد ، کتابى که نامبرده جلیل القدر تالیف کرده ، و در محافل و مجامع علمى مورد قبول افتاده و مکرر چاپ شده و از طرف علما و فضلا مورد استقبال واقع گردیده است .1338556043175663_large

خاندان علمى مؤلف‏:

سید مولف بزرگوار ما در خاندانى که پشت اندر پشت آرم تقوى و پاکى داشته‏اند پرورش یافت . در این خاندان رجال و شخصیتهاى معروف و مشهورى بوده‏اند که پیوسته مورد احترام و مراجعه مردم قرار گرفته‏اند . این خط علم و تقوى هنوز هم در این فامیل اصیل امتداد دارد و علماى معروف و نامدارى در بین آنها هست که امیدهاى درخشان امت مسلمانند . پدرش سید میرزا عبدالرزاق فرزند میرزا عبدالجواد بن حاج سید محمد مهدى موسوى نایب الصدر اصفهانى خراسانى ، ملقب به افتخارالدین ، یکى از علماى معروف به اجتهاد و درستى بوده و در مسجد حرم حضرت سید اسماعیل نواده امام زین العابدین علیه السلام ( ۳ ) اقامه جماعت مى‏کرده ، در بین الطلوعین روز جمعه ۲۸ محرم ۱۳۱۹ وفات یافته است .
فرزند برومندش در یکى از تالیفاتش درباره او چنین گفته : عالم ربانى و حبر صمدانى ، آنکه هر دو مرتبه علم و عمل را حایز گردیده و از هر نقص و زشتى اجتناب ورزیده ، فقیه آل رسول و رییس علماى فحول . . . .
مادر او صبیه مرحوم حاج میرزا حسین نایب الصدر متوفى به سال ۱۳۲۶ بوده است . در جلد دوم مکیال خوابى نقل مى‏کند که بر حسن حال پدر بزرگش دلالت دارد .
و پسر عمه‏اش ، سید میرزا اسدالله است که قسمتى از مقدمات را نزد او خوانده و دایى او سید میرمحمد صادق مدرس – از مجتهدین و مدرسین بزرگ اصفهان – که مولف بعضى از نظریات تفسیرى خود را از او نقل مى‏کند ، بوده‏اند .

اساتید او:

مولف بزرگوار رضى الله عنه ، نزد عده‏اى از علما و اساتید بزرگ شاگردى کرده و بعضى از آنها را با تجلیل و احترام زیاد ضمن تالیفات خود یاد کرده ، و از برخى از آنان اجازه اجتهاد و روایت گرفته است . اینک چند تن از آنان را که به دست آورده‏ایم در اینجا نام مى‏بریم : ۱ – پدرش سید عبدالرزاق موسوى .
۲ – پسر عمه‏اش سید میرزا اسدالله که صرف و نحو را نزد او خوانده است .
۳ – سید محمود حسینى گلشادى اصفهانى که کتاب مغنى و غیر آن را نزد او خوانده و بعضى از نظریات ادبى او را در تالیفات خود نقل کرده است .
۴ – سید ابوالقاسم دهکردى که اجازه اجتهاد و روایت از او گرفته است .
۵ – شیخ عبدالکریم جزى که اجازه روایت از او گرفته است .
۶ – حاج آقا منیرالدین بروجردى اصفهانى .
۷ – حاج میرزا بدیع درب امامى .
۸ – آقا محمد کاشانى ، [معروف به آخوند کاشى‏] .
وى به دوست بزرگوار ما استاد محقق مرحوم معلم حبیب آبادى در دو کتابش « وظیفه الْانام » و « نور الْابْصار » اجازه حدیث داده و ما توسط این دوستمان از ایشان روایت مى‏کنیم .

از ولادت تا وفات‏:

مولف معظم – که رضوان الهى بر او باد – به سال ۱۳۰۱ هجرى در اصفهان ( ۴ ) متولد شد و در سال ۱۳۴۸ همانجا وفات یافت ، یعنى چهل و هفت سال در این دنیا زندگى کرد و از سنین جوانى قدم به مرحله پیرى ننهاد . با وجود این آثار ارزنده علمى او در حد کمال و پختگى و ژرف نگرى و ریشه‏دار است ، و این به خاطر خلوص نیت و پاکى قصد و نظر در تحصیل علم و پیمودن مراحل تعلیم مى‏باشد که در عمل ، تلاش خالصانه‏اش در توجه به سوى الله بوده ، از غیر او بریده بود .
اضافه بر این ارادت شدیدى نسبت به خاندان رسالت و ایمه هدى علیهم السلام داشت ، و در تمام احوال به آنان توسل مى‏جست ، و در همه افعال و اقوالش به ایشان اقتدا مى‏کرد ، و از آن بزرگواران پیروى مى‏نمود ، و از تعالیم مقدسه آنها بهره مى‏گرفت .
به خصوص به امام منتظر حجه بن الحسن عجل‏الله فرجه الشریف توجه ویژه‏اى داشت ، و در معرفت آن حضرت و انجام وظایفى که لازم است اهل ایمان در زمان غیبت انجام دهند به مراحل و منازل والا و شامخى نایل آمده بود ، به طورى که چند کتاب و رساله مهم و سودمند در این باره تالیف کرده که مهمترین آنها همین کتاب ( مکیال المکارم ) است ، که به تفصیل درباره‏اش سخن خواهیم گفت .

نسخه‏ نویسى‏ها و تألیفات او:

از جمله فعالیتهاى مولف که در کنار کارهاى ارزنده علمى خود انجام داده ، نسخه برداشتن از روى کتابهاى گرانبهایى است که به مطالعه و درس آنها نیاز داشته است ، از جمله کتاب ( نصاب الصبْیان ) را به سال ۱۳۱۰ و کتاب ( الْمفصل ) زمخشرى را به سال ۱۳۱۹ و کتاب ( توْضیح الْالْغاز ) فاضل ایجى را در سال ۱۳۱۷ و ( شرْح الْکافیه ) خبیصى ، و ( کتابى در نحو ) را در سال ۱۳۱۷ استنساخ کرده است .
و اما مولفات او عبارت است از :
– تفسیر قرآن کریم ، عربى .
– تذْکره الطالبین فى ترْجمه آداب الْمتعلمین؛ بیش از دویست بیت مثنوى است که بنا به درخواست میرزا احمد ادیب جواهرى در سال ۱۳۱۹ آن را به نظم درآورده است ( ۵ ) .
– مکْیال الْمکارم فى فواید الدعاء للْقایم علیه السلام؛ که همین کتاب است .
– ابْواب الْجنات فى آداب الْجمعات؛ فارسى است و آن را به سال ۱۳۲۶ در بیست و پنج سالگى تمام کرده است .
– بساتین الْجنان فى الْمعانى و الْبیان ، شرح عربى بر ارجوزه آقا محمد است ، و در ماه صفر سال ۱۳۱۹ تالیف آن را به پایان رسانیده است .
– آداب صلاه الْلیْل؛ عربى است و آن را به درخواست یکى از فضلا تالیف کرده است .
– وظیفه الْانام فى زمن غیْبه الْامام؛ فارسى است و در دو جزء و دو بار چاپ شده است .
– نور الْابْصار فى فضیله الْانتظار؛ فارسى است .
– کنْز الْغنایم فى فواید الدعاء للْقایم ، فارسى است [اخیرا این دو کتاب به نام راز نیایش منتظران چاپ شده است‏] .
– سراج الْقبور ، در آداب نماز شب .
– توضیح الشواهد ، در توضیح شواهد کتاب « جامع الشواهد » .
– ترْغیب الطلاب ، در نحو .
– انیس الْمتادبین ، در شرح هدایه الطالبین .
– کتاب الْمنابر در مواعظ .
– دیوان شعر؛ تخلص او « تقى » است .
– محاسن الْادیب فى دقایق الْاعاریب ، در چهارم جمادى الآخره به سال ۱۳۱۹ تالیف آن پایان یافته است .

شعر او:

سید بزرگوار ما رضى الله عنه در ساعتهاى فراغت قصاید و ابیاتى مى‏سروده و اشعار خود را به خاندان عصمت و به ویژه امام مهدى عجل‏الله فرجه اختصاص داده است . اشعار او در لابلاى تالیفات و نوشته‏هایش پراکنده مى‏باشد ، و تخلص او « تقى » و احیانا « شرعى زاده » بوده است ، نمونه‏اى از اشعار او چنین است :
درباره حضرت حجه بن الحسن عجل‏الله فرجه :
اى وصل تو غایه المراد دل ما
وى ذکر تو زیب و زیور محفل ما
اندر دل ما لشکر غم منزل کرد
ز آن روز که دور گشتى از منزل ما
و نیز از سروده‏هاى او است :
یا رب فرجى که ما اسیریم‏
یا رب کرمى که ما فقیریم‏
ماییم لییم و تو کریمى‏
ما غرق گناه و تو رحیمى‏
و در قصیده‏اى طولانى آورده است :
گر همى جویى وصال یار را
کن برون از قلب خود اغیار را
چونکه آن یعقوب شیخ المرسلین‏
حب یوسف گشت در قلبش مکین‏
چونکه غیر آمد به دل دلدار رفت‏
شد مقام ظاهر و اسرار رفت‏
حق تعالى خواست بیدارش کند
فارغ از هر چیز جز یارش کند
مبتلایش کرد بر درد فراق‏
ماه روى یوسفش شد در محاق‏
و در معما چنین گفته :
چیست آن هییتى که جانش نیست‏
مى‏زند نعره و زبانش نیست‏
گاه مى‏گرید و ندارد چشم‏
گاه مى‏خندد و دهانش نیست‏
و نیز درباره حضرت حجت علیه السلام سروده است :
ز دورى رخت اى پادشاه حسن و جمال‏
رسیده جان به لب عاشقان تعال تعال‏
بذکر حسن تو کروبیان عالم قدس‏
یسبحون له بالْغدو و الْآصال‏
امام مهدى هادى شهنشه دو جهان‏
سمى ختْم رسل ما حى رسوم ضلال‏

تعریف او در نوشته‏ ها:

تا آنجا که من اطلاع دارم ، نخستین کسى که بیوگرافى او را نوشته ، دوست ما ، عالم فاضل کامل ، مرحوم میرزا محمد على معلم حبیب آبادى است ( ۱۳۰۸- ۱۳۹۶ ) ، که در سه کتاب از تالیفات خود از او یاد کرده در کتاب خطى خود « الامالى » ص ۱۲۹ گفته است .
از علماى بزرگ و سادات جلیل اصفهان بود . در مسجد مرقد مطهر سید اسماعیل نواده امام زین‏العابدین علیه السلام ( ۶ ) در جاى پدرش مرحوم سید میرزا عبدالرزاق موسوى اقامه جماعت مى‏کرد ، و در جمع کردن اخبار و آثار وارده درباره حضرت مهدى علیه السلام بسیار اهتمام داشت . مادرش دختر مرحوم حاج میرزا حسین نایب الصدر بود ، و داییش حاج میرمحمد صادق مدرس . اشعار متوسطى نیز درباره حضرت حجت علیه السلام مى‏سرود و تخلصش ( تقى ) بود ، و خط خوبى داشت .
و نیز در کتاب « مقالات مبسوطه » نوشته است :
بر اساتید بزرگ اصفهان شاگردى کرد تا جایى که از علماى مبرز و کسانى که اجتهادشان مسلم بود گردید . چند سال پیش از فوتش بین من و او رابطه دوستى برقرار شد ، و مکرر در خانه‏اش در محله « یزدآباد » – از محله‏هاى اصفهان – او را ملاقات کردم . سالها با قناعت و عفاف زندگى کرد ، و چندین بار به مکه مکرمه و عراق براى حج و زیارت ایمه اطهار علیهم السلام به نیابت از بعضى مومنین سفر کرد؛ و در رجب سال ۱۳۴۸ مختصر چیزهایى که داشت فروخت و به عراق رفت ، و پس از بازگشت به بیمارى دچار شد که به زندگیش خاتمه داد .
و در کتاب « مکارم الآثار » ذیل وقایع سال ۱۳۰۱ گفته :
. . . سیدى نجیب و فقیهى ادیب بود ، و از علماى برجسته اصفهان بود . خط ملیح و شعر خوبى داشت . . . مردم در نوشتن عریضه براى امام زمان علیه السلام و زیارت عاشورا به او معتقد بودند . . . بارها به خدمتش مشرف شدم و از او بسیار استفاده نمودم . . . .
شیخ ما آیهالله علامه شیخ آقا بزرگ تهرانى نیز در کتاب « نقباء البشر » ، ص ۲۵۸ نوشته است :
عالم فاضل و سخنور توانایى است . . . از علماى بزرگ بود که به وظایف شرعى و امامت جماعت و وعظ و غیر اینها اشتغال داشت .
همچنین مرحوم شیخ الادباء حاج میرزا حسن خان انصارى معروف به « شیخ جابرى » در کتاب خود « تاریخ اصبهان » ج ۳ ، ص ۵۳ گفته است :
میرزا سید محمد تقى بن میرزا عبدالرزاق احمدآبادى از معاصرین ، و داراى تالیفاتى است . . . چندین سال با او دوستى داشتیم ، و همچون پدرش خوش خط بود ، و در جوانى درگذشت .
سید فاضل صالح ، حاج سید مصلح الدین نیز بیوگرافى مختصرى از وى در « رجال اصبهان » آورده است ، مراجعه شود . همچنین زرکلى در « الاعْلام » ج ۶ ص ۲۸۹ و کحاله در « معْجم الْمولفین » ج ۹ ص ۱۳۱ و مشار در « مولفین کتب چاپى » ج ۲ ص ۲۸۲ شرح حال ایشان را آورده‏اند ، و کحاله مدفن وى را به اشتباه همدان ذکر کرده است .

این کتاب‏:

مکْیال الْمکارم فى فواید الدعاء للْقایم ، کتابى ارزنده ، ابتکارى ، و مهم است . مولف بسیارى از مطالب مربوط به عقیده مهدویت و موضوع حضرت حجت علیه آلاف الصلاه و السلام را تحت عنوان : « دعا براى آن حضرت و تضرع به درگاه الهى براى حفظ وجود شریفش از ناملایمات و آفات » مورد بررسى قرار داده است .
مولف در سال ۱۳۳۰ به حج بیت‏الله الحرام سفر کرد؛ در مکه مکرمه وباى شدیدى پیش آمد و بسیارى از حجاج و زایرین را از پاى درآورد؛ پس با خداوند پیمان بست که اگر سالم به وطن بازگردد ، به تالیف این کتاب بپردازد ، و چون به وطن مراجعت کرد عهد خود را وفا نمود ، و این صفحه‏هاى پر از تحقیقات علمى و تدقیقات لطیف و پرمحتوى‏ که مورد نیاز طالبان علم است را تنظیم کرد .
مولف رضى الله عنه در مقدمه کتاب اشاره کرده که شدت شوق او به دیدار امام زمانش عجل‏الله فرجه او را بدانجا رساند که در خواب به زیارت و دیدار آن حضرت شرفیاب شد ، و به امر و دستور آن جناب اقدام به تالیف این کتاب کرد ، و حتى اسم آن را هم خود آن حضرت نهاد . و به حق باید گفت : این اثر آیینه صاف خوش ذوقى و طبع روان مولف و اساتید گرامى او است ، و نیز نمونه‏اى از تحقیقات علمى صحیحى است که در آن زمان در حوزه علمیه اصفهان رواج داشته ، یعنى اوایل همین قرنى که اواخر آن را مى‏گذرانیم .
این کتاب مشتمل بر بحثهاى مختلف و بسیار با اهمیت در زمینه‏هاى حدیث ، فقه ، کلام ، رجال و حتى فلسفه و ادبیات است که با اسلوب بدیع و سبک جالب و نتیجه‏گیریهاى درستى توام مى‏باشد .
دلیل بر این معنى اشاره به تذکر مولف در ج ۲ ص ۳۵۹ به دو اشتباه از دو شخصیت برجسته علمى است؛ یکى در کتاب « غیبت » شیخ الطایفه طوسى است که آن را به غلط نسخه‏برداران نسبت داده ، و دیگرى در مشیخه صدوق که در کتاب « مستدرک الوسایل » آمده است و پس از این تذکر گفته :
و امثال این امور که عالم را بر کاوش و جستجو وامى دارد ، و موجب رسیدن به امورى مى‏شود که از آن غفلت داشته است ، پس اى برادران بر شما باد کوشش و جدیت که خداوند هیچ جوینده‏اى را نومید نمى‏سازد .
کتاب حاضر هشت بخش دارد به مقدار ابواب بهشت برین ( جنهالماوى‏ ) ، و بار اول به همت فرزندان برومندش به سال ( ۱۳۶۹ ق ) در اصفهان به زیور طبع آراسته شد ( یک جلد در ۵۸۷ صفحه ) و دیگر بار در دو جلد به طور جالب و ممتازى به چاپ مى‏رسد ( سال ۱۳۹۸ ق ) .

درگذشت او:

در ماه رجب سال ( ۱۳۴۸ ق ) براى زیارت به عراق رفت و چون بازگشت شب سه شنبه اواخر ماه شعبان همان سال بیمار شد ، و در بستر افتاد تا اینکه ۲۵ ماه رمضان ، دو ساعت و نیم بعد از مغرب رخت از جهان برکشید ، و در قبرستان تخت فولاد کنار پدر شریفش به خاک سپرده شد .

ثبت دیدگاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.